Gdy przychody firmy są niewielkie albo mocno zmienne, pełne składki społeczne potrafią zaboleć bardziej niż sam podatek. Mały ZUS to potoczna nazwa rozwiązania, w którym składki społeczne zależą od dochodu przedsiębiorcy, ale ulga ma konkretne limity, terminy i wyłączenia. Poniżej wyjaśniam, kto może z niej skorzystać, jak policzyć podstawę oraz ile wynoszą składki w 2026 roku.
Najważniejsze liczby i warunki w jednym miejscu
- Limit przychodu wynosi 120 000 zł rocznie przy działalności prowadzonej przez cały poprzedni rok.
- W poprzednim roku trzeba było prowadzić firmę przez co najmniej 60 dni.
- Podstawa składek społecznych w 2026 roku mieści się między 1 441,80 zł a 5 652 zł.
- Same składki społeczne wynoszą od 456,18 zł do 1 788,29 zł miesięcznie, jeśli uwzględnić dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.
- Ulga nie obejmuje zdrowotnego, które trzeba opłacać odrębnie i w pełnej wysokości.
- Od 2026 roku preferencja przysługuje maksymalnie przez 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy prowadzenia działalności.
Kto może skorzystać z Małego ZUS Plus
Podstawowy warunek jest prosty. W poprzednim roku kalendarzowym trzeba było prowadzić działalność gospodarczą przez minimum 60 dni, a roczny przychód nie mógł przekroczyć 120 000 zł, jeśli firma działała przez cały rok.
Próg nie jest stały dla firmy, która działała tylko przez część roku. W takim przypadku liczy się go proporcjonalnie według wzoru: 120 000 zł ÷ liczba dni w poprzednim roku × liczba dni prowadzenia działalności. Przykładowo przy 60 dniach działalności w 2025 roku limit wynosił około 19 726 zł.
Przychód i dochód to dwie różne wartości. Przychód decyduje o prawie do ulgi, natomiast dochód wpływa na wysokość podstawy składek. To właśnie pomylenie tych pojęć jest jednym z najczęstszych błędów przy samodzielnych wyliczeniach.
Nie skorzystasz z preferencji między innymi wtedy, gdy w poprzednim roku prowadziłeś firmę krócej niż 60 dni, podlegałeś ubezpieczeniom z tytułu innej działalności pozarolniczej albo rozliczałeś się kartą podatkową i jednocześnie korzystałeś ze zwolnienia z VAT. Nowa firma również nie otrzymuje tej ulgi od pierwszego dnia, bo nie ma jeszcze danych o przychodzie i dochodzie z poprzedniego roku.
W praktyce traktuję to rozwiązanie jako kolejny etap po uldze na start i składkach preferencyjnych. Nie zawsze jednak jest ono najkorzystniejsze. Jeżeli dochód był stosunkowo wysoki, obliczona podstawa może zbliżyć się do standardowej, więc oszczędność będzie niewielka.
Jak obliczyć podstawę składek krok po kroku
W 2026 roku podstawę ustala się na podstawie połowy przeciętnego miesięcznego dochodu z działalności uzyskanego w poprzednim roku. Do wyliczenia potrzebujesz rocznego dochodu oraz liczby dni prowadzenia firmy.
- Podziel roczny dochód przez liczbę dni prowadzenia działalności.
- Pomnóż wynik przez 30.
- Otrzymaną kwotę podziel przez 2.
- Sprawdź, czy podstawa mieści się między 1 441,80 zł a 5 652 zł.
Wzór wygląda następująco: roczny dochód ÷ liczba dni prowadzenia działalności × 30 ÷ 2. Jeżeli wynik jest niższy od ustawowego minimum, przyjmujesz 1 441,80 zł. Gdy przekracza limit, podstawą zostaje 5 652 zł.
Przykład dla firmy działającej cały rok
Załóżmy, że przedsiębiorca w 2025 roku osiągnął przychód 90 000 zł i dochód 36 000 zł. Firma działała przez 365 dni. Średni miesięczny dochód wynosi 36 000 ÷ 365 × 30, czyli około 2 958,90 zł.
Połowa tej kwoty daje podstawę 1 479,45 zł. Jest ona wyższa od minimum i niższa od limitu, dlatego właśnie od niej zostaną policzone składki społeczne w 2026 roku.
Przy uwzględnieniu dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego składki społeczne wyniosą w przybliżeniu 468,10 zł miesięcznie. Do tej kwoty trzeba jeszcze dodać składkę zdrowotną, której ta preferencja nie obniża.
Firma działająca tylko przez część roku
Przy działalności sezonowej trzeba pilnować dwóch rzeczy: proporcjonalnego limitu przychodu oraz liczby dni użytej we wzorze. Jeżeli firma działała przez 60 dni, przychód 19 000 zł może mieścić się w limicie, ale dochód nadal może wyliczyć stosunkowo wysoką podstawę.
To ważne zwłaszcza przy usługach sezonowych. Krótki okres działalności nie oznacza automatycznie niskich składek, ponieważ dochód jest przeliczany na średni miesiąc.
Ile wynoszą składki w 2026 roku
ZUS wskazuje, że w 2026 roku podstawa wymiaru dla tej ulgi nie może być niższa niż 1 441,80 zł ani wyższa niż 5 652 zł. Poniższe kwoty obejmują emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz dobrowolne chorobowe.
| Podstawa wymiaru | Składki z chorobowym | Składki bez chorobowego |
|---|---|---|
| 1 441,80 zł | 456,18 zł | 420,86 zł |
| 5 652 zł | 1 788,29 zł | 1 649,82 zł |
Ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy jest dobrowolne. Rezygnacja obniża miesięczną wpłatę, ale oznacza brak ochrony z tego ubezpieczenia, między innymi w razie choroby czy macierzyństwa. Ja nie traktowałbym tej oszczędności jako oczywistej korzyści, szczególnie gdy działalność jest jedynym źródłem utrzymania.
Przy podstawie co najmniej równej minimalnemu wynagrodzeniu mogą pojawić się również składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Dla maksymalnej podstawy w 2026 roku ich łączna wartość wynosi 138,47 zł miesięcznie, o ile przedsiębiorca spełnia pozostałe warunki obowiązku.
Przeczytaj również: Ubezpieczenie chorobowe ZUS - Jak działa i jak nie stracić pieniędzy?
Składka zdrowotna jest liczona osobno
Ulga dotyczy wyłącznie ubezpieczeń społecznych. Składkę zdrowotną opłacasz niezależnie od wyliczonej podstawy, a jej wysokość zależy od formy opodatkowania.
| Forma opodatkowania | Sposób ustalenia składki zdrowotnej |
|---|---|
| Skala podatkowa | 9% dochodu, przy minimalnej składce 432,54 zł od lutego 2026 roku |
| Podatek liniowy | 4,9% dochodu, z uwzględnieniem ustawowego minimum |
| Ryczałt | Kwota zależna od progu rocznych przychodów |
Dlatego nie należy mówić, że przedsiębiorca płaci na przykład 456,18 zł całego ZUS-u. To tylko dolna granica składek społecznych z chorobowym. Do rachunku trzeba doliczyć zdrowotne, a czasem także Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.
Jak zgłosić ulgę i nie stracić terminu
Jeżeli spełniasz warunki od początku roku, zgłoszenie trzeba przekazać co do zasady do 31 stycznia. W 2026 roku termin przesunął się do 2 lutego, ponieważ ostatni dzień stycznia przypadał w sobotę.
Gdy prawo do ulgi powstaje w trakcie roku, dokumenty składa się w ciągu 7 dni od rozpoczęcia lub wznowienia działalności albo od dnia spełnienia warunków. Spóźnienie może oznaczać utratę prawa do preferencji w danym roku.
Najczęściej potrzebne są:
- ZUS ZUA, jeżeli podlegasz ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu,
- ZUS ZZA, jeżeli zgłaszasz się wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego,
- ZUS DRA cz. II albo ZUS RCA cz. II z informacjami o przychodzie, dochodzie i formie opodatkowania.
Osoba, która korzystała z ulgi w poprzednim roku i nadal spełnia warunki, zwykle nie musi ponownie składać zgłoszenia. Trzeba jednak nadal przekazywać prawidłowe dokumenty rozliczeniowe. Na żądanie ZUS przedsiębiorca powinien też udostępnić dokumenty potwierdzające przychód, dochód i sposób opodatkowania.
Niższe składki mają swoją cenę
Największą zaletą jest oczywiście niższy miesięczny koszt prowadzenia firmy. Dla przedsiębiorcy, który przy podstawie ogólnej płaciłby 1 788,29 zł składek społecznych z chorobowym, zejście do około 500-700 zł może realnie poprawić płynność finansową.
Trzeba jednak pamiętać, że niższa podstawa oznacza także niższe przyszłe świadczenia. Dotyczy to między innymi emerytury, renty oraz zasiłków zależnych od ubezpieczenia chorobowego. Ulga nie zmniejsza składek za pracowników, więc przy większej firmie oszczędność dotyczy przede wszystkim właściciela.
| Rozwiązanie | Podstawa w 2026 roku | Najważniejsza cecha |
|---|---|---|
| Składki preferencyjne | Od 1 441,80 zł | Zwykle dostępne przez pierwsze 24 miesiące |
| Ulga zależna od dochodu | Od 1 441,80 zł do 5 652 zł | Maksymalnie 36 miesięcy w okresie 60 miesięcy |
| Zasady ogólne | 5 652 zł | Stała wysoka podstawa niezależna od bieżącego dochodu |
Od 2026 roku okres korzystania z ulgi liczy się w każdym 60-miesięcznym okresie prowadzenia działalności. Miesiąc, w którym ulga obowiązywała choćby przez jeden dzień, jest liczony jako pełny miesiąc. To oznacza, że warto planować moment rozpoczęcia preferencji, szczególnie przy działalności sezonowej.
Jak podejść do wyliczenia, żeby uniknąć korekty
Przed wysłaniem dokumentów sprawdź osobno przychód, dochód i liczbę dni działalności. Następnie porównaj wynik z minimalną i maksymalną podstawą, a na końcu dolicz zdrowotne oraz ewentualne składki na fundusze.
- Nie używaj przychodu zamiast dochodu we wzorze.
- Nie zakładaj, że ulga obejmuje składkę zdrowotną.
- Sprawdź, czy nie korzystasz równocześnie z innego tytułu do ubezpieczeń.
- Zachowaj ewidencję, deklaracje podatkowe i dokumenty potwierdzające wyliczenia.
- Przy karcie podatkowej albo działalności prowadzonej przez część roku skonsultuj sposób obliczenia z księgowym.
Najrozsądniej potraktować tę preferencję jako wyliczenie zależne od danych z poprzedniego roku, a nie jako stałą miesięczną stawkę. Jeżeli dochód, forma opodatkowania albo liczba dni działalności budzą wątpliwości, krótka konsultacja księgowa może kosztować mniej niż późniejsza korekta dokumentów i dopłata składek.
